|
|
A. VIỆC ĐIỀU TRA TRƯỚC HÔN PHỐI.
B. RIÊNG VỀ MẤY NGĂN TRỞ HÔN PHỐI.
C. H̀NH THỨC KẾT HÔN VÀ VIỆC CHỨNG HÔN.
D. VỀ ĐẶC ÂN THÁNH PHAOLÔ.
E. VIỆC GHI SỔ SÁCH
A/. VIỆC ĐIỀU TRA HÔN PHỐI
(DE INVESTIGATIONE PRAMATRIMONIALI)
I. LUẬT ĐIỀU TRA.
“Trước khi cử hành bí tích hôn phối, phải chắc chắn không có ǵ cản trở việc cử hành hữu hiệu và hợp pháp” (Can. 1066). Để được biết chắc như thế, một trong các phương thế giáo luật dạy, là điều tra kỹ lưỡng trước khi kết hôn.
Chiếu theo Can.1067 và Huấn thị Sacrosanctum ngày 29.06.1941 của thánh Bộ bí tích, chúng ta nên lưu ư mấy điểm sau :
1. Ai điều tra ?
> Cha xứ (cha sở) có quyền chứng hôn. Tức là cứ thường lệ cha xứ bên nữ, dù ngài có đồng ư cho đôi hôn phối thành hôn ở giáo xứ bên đàng trai hay ở một giáo xứ khác.
> Việc điều tra này buộc nhặt (sub gravi), dù cha xứ chắc (moraliter certus) không có ǵ ngăn trở cũng phải thi hành.
> Và phải đích thân làm lấy, trừ khi có lư do chính đáng mới được nhờ người khác (H.T.Sacrosanctum, số 4).
> C̣n cha xứ đàng trai và cha khác có liên hệ, nếu được chính đương sự hoặc cha xứ của đương sự xin, phải sẵng sàng giúp việc điều tra đó (Ibid).
2. Điều tra lúc nào?
Phải điều tra vào thời gian thích hợp (tempore opportuno) trước khi kết hôn, nghĩa là trước hoặc trong thời gian rao hôn phối.
3. Điều tra về những ǵ?
Phải ḍ xét tất cả những ǵ có thể ngăn trở cho vụ hôn phối bất cứ cách nào.
a.Trước hết là về bí tích rửa tội và bí tích thêm sức, xem đương sự đă lănh nhận chưa, nơi lănh nhận… (Sacrosantum, số 4).
> Nếu đương sự đă không được rửa tội tại xứ (hay sở) của cha, th́ ngài phải đ̣i chứng chỉ rửa tội của cả hai bên, hoặc của bên Công giáo (đối với hôn phối được chuẩn ngăn trở dị giáo). Nếu là hôn phối xin chuẩn ngăn trở tạp giáo, th́ đ̣i chứng chỉ rửa tội cả bên Kitô hữu không Công giáo.
> Theo huấn thị Sacrosanctum, chứng chỉ rửa tội phải mới được cấp chưa quá sáu tháng tính đến ngày định thành hôn. Huấn thị dạy như vậy, nhưng thiết tưởng khi không có lư ǵ mà nghi đương sự đă có đôi bạn, th́ chứng chỉ cấp đă lâu cũng được. Chứng chỉ đó phải được trích lục từ sổ rửa tội của giáo xứ (giáo sở), trong đó phải ghi đầy đủ những điều cần phải ghi chú theo Can 1122§1 (xem E 2 : Về việc ghi sổ sách - tr. 20).
> Trường hợp nguy tử, nếu không thể có bằng chứng ǵ hơn, th́ đương sự thề mà quả quyết ḿnh đă chịu phép rửa tội là đủ (Can. 1068). Ngoài trường hợp nguy tử, nếu không có chứng chỉ chính thức trích sao từ sổ rửa tội của giáo xứ, th́ một nhân chứng thật chắc chắn cũng đủ, hay nếu đương sự chịu phép rửa tội khi đă khôn lớn th́ chính người ấy thề quả quyết ḿnh đă chịu phép rửa tội cũng được.
b. Tiếp đến là điều tra xem đôi hôn phối có liên hệ với những giáo xứ hay giáo sở nào để nếu cần, th́ sẽ rao ở đó, hay sẽ phải thông báo một khi đă thành hôn: xem họ đă đến tuổi thành niên hay c̣n là vị thành niên; xem cả hai hay ít ra một bên là góa, th́ lại phải điều tra về cái chết của người bạn cũ của họ để biết chắc không có ngăn trở dây hôn phối, và c̣n xét coi giữa hai người toan kết hôn có ngăn trở họ hàng, ngăn trở công hạnh hay ngăn trở tội ác… hay không.
c. Cha xứ, cha sở phải hỏi vị hôn phu và vị hôn thê, hỏi riêng lẽ và một cách khôn ngoan, khéo léo, tế nhị, dè dặt… xem họ có mắc ngăn trở ǵ không, có tự do ưng thuận hay bị ép buộc (Can. 1057).
Theo huấn thị Sacrosanctum th́ đây là lúc lấy KHẨU CUNG, nhưng v́ có những câu hỏi sau khi học giáo lư hôn phối xong mới có thể trả lời, nên ta thường lấy khẩu cung sau khi đă dạy đủ giáo lư, miễn là trước khi cho kết hôn.
II. VỀ RAO HÔN PHỐI :
Rao hôn phối là một phương thức điều tra, giáo luật buộc phải thi hành (Can.1067), và thỉnh thoảng nên nhắc cho tín hữu nếu biết ngăn trở ǵ th́ buộc phải báo cáo cho cha xứ hay Đấng Bản quyền (Can. 1069).
* B́nh thường buộc phải rao đủ ba lần.
* Theo năng quyền thập niên số 30, cha xứ (sở) được chuẩn rao một lần, miễn là có lư do chính đáng và chắc chắn không có ngăn trở nào.
* Cha quản hạt được chuẩn rao hai lần (N.Q.T.N. số 33).
* Chỉ Đấng Bản quyền mới được chuẩn rao ba lần.
* Trái lại những vụ hôn phối được chuẩn ngăn trở khác tôn giáo th́ không rao.
* Nếu đàn trai thuộc một giáo xứ hay một giáo sở khác, th́ phải rao cả hai nơi. Nếu có một bên nào- sau 14 tuổi- đă ở nơi nào khác quá sáu tháng, th́ phải xin ư kiến Đấng Bản quyền coi có cần rao nơi đó không. Nếu có lư để nghi ngờ có ngăn trở, th́ cũng xin ư kiến như vậy.
III. CHUYỂN HỒ SƠ :
Các cha xứ (sở) đă được xin điều tra, xin rao hôn phối, phải cố gắng làm tốt và sớm. Sau khi làm xong, gởi cho cha xứ (sở) đàng gái đă xin rao gồm: văn thư điều tra, chứng chỉ rao, chứng chỉ rửa tội, thêm sức, hay có tài liệu ǵ khác trong văn hàm xứ sở của ḿnh liên quan đến vụ hôn phối… Chúng ta thường liên lạc trực tiếp với nhau, dù là hai cha khác giáo phận. Nhưng theo huấn thị ngày 4.7.1921 của bộ bí tích và huấn thị Sacrosanctum đă dẫn (số 4a), thường thường phải hoặc nên qua trung gian ṭa giám mục của hai giáo phận trực tiếp với nhau, và trước khi cha xứ (sở) chứng hôn, phải được phép (nihil obstat) của ṭa giám mục giáo phận ḿnh.
IV. KHẢO VÀ DẠY GIÁO LƯ :
Cha xứ phải khảo hạch đôi hôn phối, xem họ có biết đủ giáo lư công giáo không (cách riêng về bí tích hôn phối).
* Theo Ủy ban giải thích giáo luật của Ṭa Thánh ngày 2 và 3.6.1918 và Cộng đồng Đông dương, số 262, nếu thấy đôi hôn phối dốt giáo lư, th́ hăy chịu khó dạy kỹ cho họ ít là những điều căn bản của Giáo lư Công Giáo (Can. 1063). Do vậy, chúng ta nên uyển chuyển trong vấn đề này, nhất là đối với hoàn cảnh khó khăn ngày nay. Không nên bắt họ thuộc ḷng quá nhiều. Chúng ta nên chịu khó dạy cho hiểu là đủ.
* Riêng đối với người tân ṭng, nếu Hội Đồng Giám mục Việt Nam có qui định thời gian dự ṭng ít là một năm, th́ thiết tưởng nên hiểu đó là trường hợp b́nh thường. Những người xin theo đạo để cưới vợ, lấy chồng, mà lại trong hoàn cảnh khó khăn hiện nay, th́ phải hiểu đó là trường hợp ngoại thường, nên xử trí một cách uyển chuyển, theo khả năng của họ. Dĩ nhiên phải dạy cho họ biết giáo lư tối thiểu, để họ có thể có một đức tin chân thực, sống đạo có căn bản, chứ không phải chỉ dạy qua loa, sơ sài… Nhưng nếu đ̣i hỏi quá kéo dài thời gian, có thể thiệt hại cho họ, làm họ chán nản, ác cảm, có khi liều chung sống với nhau sinh gương xấu…
B/. VỀ CÁC NGĂN TRỞ HÔN PHỐI
Giáo luật buộc cha xứ (sở) phải điều tra kỹ lưỡng xem đôi hôn phối có mắc ngăn trở mà giáo luật qui định từ 1073- 1094. Trong đó có một số ngăn trở có thể được chuẩn. Do đó, chúng ta cần hiểu rơ các ngăn trở, phân biệt các ngăn trở nào là do luật tự nhiên, do luật Thiên Chúa, hay do luật Giáo hội, ngăn trở nào là thượng đẳng, ngăn trở nào là hạ đẳng. Chúng ta nên xem kỹ lại bản giải thích các năng quyền thập niên từ trang 68-78.
Sau đây xin lưu ư thêm về mấy ngăn trở:
Ngăn trở khác đạo:
* Ngăn trở khác đạo giữa một người đă rửa tội trong Giáo Hội Công giáo hoặc đă rửa tội trong một giáo phái Kitô giáo không Công giáo mà sau đă gia nhập Công giáo với một người Kitô hữu không Công giáo, được gọi là ngăn trở tạp giáo và là ngăn trở cấm hôn.
* Ngăn trở khác đạo giữa một người Công giáo và một người lương không hay chưa rửa tội, được gọi là ngăn trở dị giáo và là ngăn trở tiêu hôn (impedimentum dirimens), thượng đẳng.
Giáo Hội Công giáo khắt khe đối với những vụ hôn phối khác tôn giáo (Can.1124-1129). Nhưng hoàn cảnh ngày nay, hôn nhân hỗn hợp quá nhiều, chúng ta nên t́m cách gỡ rối để bên Công giáo được yên lương tâm, được hưởng các ân huệ của Hội Thánh, và con cái họ được chính thức hóa. Lư do gỡ rối (ut cesset publicus concubinatus) này là một lư do mạnh để ban ơn chuẩn.
Theo Tự sắc Matrimonia mixta, để được chuẩn ngăn trở khác đạo, cần những điều kiện sau đây :
1. Bên Công giáo phải làm hai điều :
a. Một là tuyên bố ḿnh sẵn sàng tránh những nguy hiểm làm mất đức tin của ḿnh.
b. Hai là thành thật hứa (buộc ngặt) sẽ lo liệu hết sức để con cái đă hay sẽ sinh ra được rửa tội và giáo dục trong Giáo Hội Công giáo
2. Phải cho người bạn không Công giáo hiểu rơ những điều người bạn Công giáo phải cam kết, để người ấy ư thức người bạn Công giáo cam kết những ǵ, buộc làm những ǵ.
3. Phải dạy cho cả hai bên biết các mục đích và hai đặc tính của hôn nhân (giúp nhau hoàn thiện và sinh sản), mà không bên nào được loại bỏ một đặc tính nào. Ngoài ra, cần dạy giáo lư cho bên Công giáo thật kỹ càng, giúp người ấy sống đức tin vững vàng, ư thức nhiệm vụ của ḿnh, làm gương tốt … để người ấy có thể cảm hóa người bạn không Công giáo (và gia đ́nh), gây cảm t́nh đối với đạo Công giáo.
C/. VỀ H̀NH THỨC KẾT HÔN VÀ VIỆC CHỨNG HÔN
I. H̀NH THỨC KẾT HÔN CÓ THỂ PHÂN BIỆT :
- Pháp lư.
- Phụng vụ.
Chỉ h́nh thức pháp lư mới là căn bản, cần thiết để hôn nhân được thành sự.
II. H̀NH THỨC PHÁP LƯ LẠI CÓ THỂ PHÂN BIỆT:
- Thông thường
- Ngoại thường
- Đặc biệt
1.Thông thường: kết hôn trước mặt linh mục quản xứ, hay Đấng Bản quyền, hay một linh mục do các ngài ủy quyền hợp pháp và hai nhân chứng (Can.1108-1109).
2.Ngoại thường: nếu không có linh mục quản xứ hay Đấng Bản quyền hoặc linh mục được ủy nhiệm như nói ở Canon 1108-1109, hoặc liên lạc với các ngài quá bất tiện th́ :
a. trong trường hợp nguy tử, kết hôn trước mặt hai nhân chứng mà thôi cũng thành.
b. Ngoài trường hợp nguy tử, kết hôn như vậy cũng thành, miễn là suy đoán sau một tháng nữa hoàn cảnh cũng vẫn không thay đổi.
Trong cả hai trường hợp, nếu sẵn có một linh mục hay phó tế nào khác có thể hiện diện được, th́ phải mời các vị ấy chứng hôn cùng với hai nhân chứng. Nếu không có linh mục hay phó tế nào, chỉ kết hôn trước mặt hai nhân chứng mà thôi, hôn phối vẫn thành (Can.1116).
3. Đặc biệt: ngày 05.05.1972, Ṭa thánh đă ban năng quyền đặc biệt cho các Đấng Bản quyền Việt Nam, để các ngài ban lại cho các linh mục trong hoàn cảnh đặc biệt như : được quyền chứng hôn thành sự với một nhân chứng hoặc không nhân chứng nào, không phân biệt ranh giới giáo phận, miễn là phải biết chắc chắn hai bên chưa kết bạn và không bị ngăn trở nào (số 3).
Chúng ta nên lưu ư :
* Theo Canon 1108, th́ chỉ Bản quyền và linh mục quản xứ là có thường quyền (potestas ordinaria) chứng hôn theo h́nh thức thông thường, và các ngài chỉ có thể ủy quyền riêng từng vụ hôn phối, riêng cho một linh mục nhất định. Không được ủy cách tổng quát, trừ đối với linh mục phó xứ cộng quản (Can.1111§2).
Nhưng nhờ năng quyền thập niên số 19, đức Giám mục giáo phận “ ủy quyền tổng quát cho các linh mục quản sở, các phó xứ cộng quản và các phó tế (nếu được bổ nhiệm như phó xứ cộng quản) được chứng hôn ( h́nh thức thông thường) trong nơi ḿnh thi hành quyền nhiệm”.
* Ở Việt Nam hiện nay, có khá nhiều nơi không có linh mục quản xứ, sở (như vùng kinh tế mới chẳng hạn), thiết tưởng giáo dân đă đủ điều kiện để kết hôn theo h́nh thức ngoại thường. Chúng ta cần hướng dẫn cho giáo dân trước để họ biết, kẻo khi muốn thành hôn mà không có linh mục, lại sống với nhau cách bất hợp pháp, làm đau khổ lương tâm… Cũng không nên bắt họ phải hy sinh đến nỗi kéo nhau đến một cha xứ quá xa xôi.
* C̣n trường hợp nào là đặc biệt không thể chứng hôn theo hai h́nh thức nói trên mà phải chứng hôn theo h́nh thức đặc biệt, cần phải cân nhắc hoàn cảnh cụ thể từng nố cho thật kỹ lưỡng.
III. H̀NH THỨC PHỤNG VỤ:
có ba nghi lễ hôn phối:
Trong thánh lễ (sách lễ mùa Vọng trang 340)
Ngoài thánh lễ (sách lễ mùa Vọng trang 350)
Giữa người Công giáo và người chưa rửa tội (sách lễ mùa Vọng trang 354)
IV. THEO H̀NH THỨC NÀO ?
1. B́nh thường, hôn phối của hai người Công giáo (dù là goá) phải được cử hành theo h́nh thức pháp lư thông thường, kèm theo h́nh thức phụng vụ trong thánh lễ, hoặc ngoài thánh lễ khi có lư do chính đáng.
2. Hôn phối giữa một người Công giáo và một người không Công giáo (được chuẩn ngăn trở khác đạo) cũng phải cử hành theo h́nh thức pháp lư thông thường. Nhưng khi có lư do quan trọng th́ Đấng Bản quyền được chuẩn, miễn là giữ được tính công khai cho toà ngoài ( Matrimonia mixta số 8-9).
C̣n về h́nh thức phụng vụ :
* Nếu bên kia là người Kitô giáo không Công giáo, th́ cử hành theo nghi thức ngoài thánh lễ, nhưng khi Đấng Bản quyền đồng ư, được cử hành trong thánh lễ, và người không Công giáo không rước lễ.
* Nếu người bên kia chưa rửa tội th́ theo nghi thức riêng nói ở số III, 3 bên trên.
3. Khi cử hành hôn phối khác đạo ( đă được chuẩn ngăn trở ), nếu có lư do chính đáng, có thể bỏ h́nh thức phụng vụ.
Khi cử hành hôn phối theo h́nh thức pháp lư ngoại thường hay đặc biệt, nếu có thể, nên kèm theo nghi thức phụng vụ ( ít là đọc Lời Chúa), nhưng khi có lư do hợp lư, th́ bỏ hết nghi thức phụng vụ.
V. “PHÉP GIAO” LÀ G̀ ?
H́nh thức kết hôn mà người ta quen gọi là “phép giao”, không có nghĩa là chỉ cử hành hôn phối theo h́nh thức pháp lư, không kèm theo h́nh thức phụng vụ . Thực ra, phép giao là cử hành hôn phối với h́nh thức phụng vụ ngoài thánh lễ, một cách khiêm tốn, âm thầm, không long trọng, không rầm rộ … Đây thường là một biện pháp kỷ luật, theo thói quen từ lâu trong các giáo xứ Việt Nam. Chúng ta áp dụng cho những đôi hôn phối ít xứng đáng, đă làm gương xấu ( ví dụ: đă công khai sống chung với nhau, đă mang thai … trước khi kết hôn theo tôn giáo). Nói là: “theo thói quen các giáo xứ Việt Nam”, v́ luật chung không có biện pháp kỷ luật đó.
VI. KẾT HÔN Ở ĐÂU ?
B́nh thường, hôn phối phải cử hành trong nhà thờ và là nhà thờ xứ. Nhưng khi có lư do chính đáng, th́ được cử hành tại tư gia. (C. 1115).
D/. ĐẶC ÂN THÁNH PHAOLÔ
1. Hôn phối giữa hai người lương (nghĩa là không rửa tội) :
Hôn phối giữa hai người lương theo nghi lễ và nghi thức của họ, được coi là hợp pháp và hữu hiệu (matrimonium legitimum). Theo luật tự nhiên, nó cũng phải có tính bền vững. Tuy nhiên v́ không phải là bí tích, nên sự bền vững đó không tuyệt đối. Theo 1Cr 7, 15 th́ khi một trong hai người trở lại đạo Công giáo, nếu người kia không trở lại hay không chịu sống chung ḥa thuận khỏi làm sĩ nhục Đấng Tạo Hóa, người trở lại đạo Công giáo có quyền kết hôn với một người Công giáo. Hôn phối trước bị băi bỏ. Đó là đặc ân đức tin (privilegium Fidei) hay đặc ân thánh Phaolô (privilegium Paulium. Can. 1143- 1147).
2. Điều kiện:
a. Hôn phối giữa hai người lương thành, nghĩa là có hôn phối thực sự.
b. Một bên trở lại đạo Công giáo, bên kia cứ đi lương.
c. Bên đi lương không muốn sống chung với bên Công giáo: BỎ THỂ LƯ hay BỎ TINH THẦN.
3. Giải thích ba điều kiện:
a. Hôn phối thành giữa hai người lương : “Lương” đây là chưa rửa tội, dù là dự ṭng. Nếu một bên rửa tội ngoài Công giáo, một bên lương th́ không có đặc ân thánh Phaolô theo đúng nghĩa, nhưng trường hợp đặc biệt, có lợi cho đức tin (cho đạo) th́ Ṭa Thánh có thể tháo gỡ hôn phối đó để người trở lại đạo Công giáo được kết hôn (chữa tận căn- sanatio in radice) với một người Công giáo khác.
Hôn phối giữa hai người lương là thành :
* Khi có cưới hỏi, có giá thú đàng hoàng.
* Khi chính hai vợ chồng tự coi ḿnh là vợ chồng thật, cả láng giềng, bà con cũng coi như thế, không thắc mắc.
* Dù hồ nghi th́ cũng phải cho là thành (In dubio standum est provalore matrimonii. Can. 1060).
b. Một bên trở lại Công giáo: Việc một bên trở lại đạo Công giáo, nghĩa là chịu phép rửa tội trong Giáo Hội Công giáo, tự nó không đoạn tiêu (tiêu hôn) hôn phối giữa hai người, nhưng chỉ ban quyền cho người trở lại Công giáo được hỏi (interpellare) người bạn cùng đi lương xem có c̣n muốn sống chung nữa không? Nếu người ấy trả lời phủ quyết, th́ bên trở lại Công giáo được quyền đi kết hôn với người Công giáo, và chỉ khi kết hôn thật sự, hôn phối cũ mới chấm dứt.
Để dùng đặc ân thánh Phaolô hữu hiệu (valide), một bên trở lại và rửa tội rồi, bên kia chưa rửa tội là đủ. Nhưng để hợp pháp (licite), sự trở lại Công giáp đó phải chân thành, v́ chỉ có chân thành, mới lănh bí tích rửa tội cách hợp pháp.
Do vậy, phải bảo người muốn trở lại Công giáo về điều đó trước khi ban phép rửa tội cho họ. Nếu không có ư ngay lành, không thật ḷng muốn chung sống hoặc làm ḥa lại với người bạn hợp pháp, hay là mưu mô để lấy cớ bỏ người bạn hợp pháp… th́ không có điều kiện để chịu phép rửa tội. Tuy nhiên, nếu thấy bất tiện khi bảo như thế, th́ phải theo ư đương sự.
c. Bên lương bỏ đi:
- Bỏ thể ly : Thật sự đă không c̣n sống chung, hoặc hỏi mà từ chối hẳn việc sống chung (dissessus có thể là formalis hay materialis)
- Bỏ tinh thần: Muốn sống chung nhưng không sống ḥa thuận, làm sĩ nhục Đấng Tạo Hóa (pacifice sinecontumelia Creatoris): chế nhạo đạo thánh, nói hay làm những điều nguy hiểm cho đức tin hay đạo đức của bên Công giáo, hoặc hay cải cọ, mắn chưởi, đập đánh…
Sau khi rửa tội, hoặc cả sau khi đă hỏi người bạn không Công giáo rồi về sống chung với nhau mà có những chuyện như thế, không phải lỗi do bên Công giáo, th́ người này vẫn có quyền dùng Đặc Ân để đi lấy người Công giáo.
4. Interpelatio (hỏi) :
Để chứng minh “sự bỏ đi” của người bạn bên lương, th́ phải HỎI (danh từ giáo luật là Interpellare) người ấy hai điều:
a. Có muốn trở lại đạo Công giáo, chịu phép rửa tội như người bạn kia không?
b. Có bằng ḷng sống chung với người bạn đă theo đạo Công giáo cách ḥa thuận, không sỉ nhục Đấng Tạo Hóa không? (Can. 1144).
CÁC CHI TIẾT:
Thời gian hỏi :
Thường phải hỏi sau khi bên trở lại Công giáo đă được rửa tội, trước khi kết hôn với người Công giáo.
Trường hợp có lư do quan trọng, th́ Đấng Bản quyền có thể cho phép hỏi trước khi rửa tội.
Hỏi ai ?
Phải hỏi chính người bạn c̣n đi lương, và hỏi nhân danh người bạn đă trở lại đạo Công giáo.
Trường hợp nào phải hỏi ?
Phải hỏi LUÔN, trừ khi Ṭa Thánh đă tuyên bố thể khác. Dù thấy hỏi vô ích, cũng vẫn phải hỏi. Nhưng khi không thể hỏi được, có thể xin Đấng Bản quyền chuẩn cho khỏi hỏi. Thường Đấng Bản quyền chỉ được chuẩn hỏi sau khi người bạn trở lại Công giáo đă được rửa tội. Nhưng nếu có lư do quan trọng, ngài có thể chuẩn hỏi trước khi rửa tội. (Pastorale munus số 33).
Trong cả hai trường hợp (chuẩn hỏi, chuẩn trước rửa tội), trước khi ban ơn chuẩn, phải làm thủ tục điều tra về lư do, ít là theo lối hành chánh (processu summario extrajudiciali). Nếu bỏ câu hỏi một của Can. 1144, chỉ hỏi câu hai (của khoảng luật này) và người ấy trả lời “KHÔNG” th́ dùng Đặc Ân thành.
H́nh thức hỏi: có ba h́nh thức
- Hỏi tư (riêng) privatim
- Theo lối ṭa án (có trát gọt, có thẩm phán…)
- Lối ngoài ṭa án, tức là lối hành chánh.
Hai h́nh thức sau là chính thức (authentica) làm do lệnh Đấng Bản quyền của người tân ṭng.
Hỏi thế nào?
a. Phải hỏi thẳng, đừng loanh quanh, úp mở, mà phải nói rơ là nếu… th́ người tân ṭng có quyền đi lấy vợ hay chồng là người Công giáo.
b. Phải hỏi do quyền của Đấng Bản quyền và nhân danh người tân ṭng. Nếu đương sự yêu cầu, th́ Đấng Bản quyền phải cho họ một thời gian để suy nghĩ, và bảo họ nếu quá thời gian đó mà không trả lời th́ coi như trả lời phủ quyết (Can 1145).
c. Đại diện Đấng Bản quyền có thể là cha xứ hay một giáo sĩ, hoặc giáo dân đứng đắn, khôn ngoan. Nếu một người không chắc, nên có thêm một nhân chứng. Phải ủy quyền bằng văn thư. Và thường nếu giao cho một giáo sĩ chức nhỏ hay một giáo dân th́ bắt họ thề làm việc cho đàng hoàng. Khi hỏi, phải làm biên bản hay báo cáo viết thành văn (hai bản).
d. Hỏi tư là khi người tân ṭng tự ư hỏi nhân danh cá nhân ḿnh, hoặc do Đấng Bản quyền cho phép. Dù người tân ṭng tự ư hỏi lấy, nếu Đấng Bản quyền xét thấy có giá trị, ngài có thể cho là đủ, nhưng phải có bằng chứng để có giá trị ở ṭa ngoài. Thí dụ: có hai nhân chứng. Trường hợp không hỏi được chính thức th́ phải cho hỏi như vậy. Nhưng nếu có thể, chính linh mục hỏi lấy. Trong mỗi trường hợp, các câu hỏi và trả lời phải được viết vào giấy. Cũng có thể hỏi bằng thư, và có một thời hạn đủ rộng răi để trả lời (Syn. Tunq. Tit III, C III, 1,5).
Chú ư: Để tránh những rắc rối có thể xảy ra, cần bảo người bạn tân ṭng, trước khi tái hôn với người Công giáo hăy liệu giải quyết vụ hôn phối trước cho dứt khoát đi đă. Thí dụ: ly dị ở ṭa đời (nếu trước có giá thú), hoặc tuyên bố trước mặt gia đ́nh người bạn cũ, hoặc hai bên làm giấy dứt khoát bỏ nhau, bên người tân ṭng giữ một bản.
E/. VỀ VIỆC GHI SỔ SÁCH
1. Cử hành phép hôn phối xong, linh mục quản xứ phải ghi vào sổ hôn phối (những điều đă in sẵn trong sổ- Can. 1121)
2. Nếu là hôn phối có phép chuẩn, phải ghi chú điều đó bên lề và giữ văn bản tha ngăn trở, cùng với tờ khai khẩu cung (Can. 1121§3).
3. Phải ghi chú hôn phối vào sổ rửa tội của người lănh bí tích hôn phối, nếu họ đă được rửa tội trong giáo xứ (Can. 1122§1).
4. Phải thông báo (notificatio) cho giáo xứ, nơi những người ấy đă chịu phép rửa tội để ghi vào sổ (Can. 1122§2).
Lm. VŨ XUÂN HẠNH (biên soạn lại)